Cũng đã gần 4 năm kể từ thời điểm tôi rơi vào cảnh vỡ nợ. Khi thời hạn đến từ các khoản nợ của tôi với bạn bè, với sếp, với gia đình, với ngân hàng cứ ngày càng đến gần. Và tôi ngày càng nhận ra mình không còn khả năng trả, cũng không thể giấu vợ được lâu hơn nữa. Dự định trả nợ của tôi không những không thành, mà sự cố chấp còn khiến tôi ngày 1 dấn thân vào sâu hơn.
1. Kết quả của 1 chuỗi thất bại
Cái kết vỡ nợ nó không đến chóng vánh chỉ ngày 1 ngày 2, mà nó bắt đầu từ 1 trong những quyết định sai lầm nhất cuộc đời tôi từ trước đến nay. Đó chính là thử sức với mảng tài chính.
Đó là những năm COVID-19 còn đang hoành hành. Với 1 tương lai bất định phía trước, tôi cảm thấy làm văn phòng như thời điểm bấy giờ là chưa đủ thách thức. Sau 1 khoảng thời gian nghiên cứu, với sự tự tin xuất thân từ dân công nghệ thông tin, tôi nhận thấy mình có khả năng, có cửa thắng trong cuộc chơi đầu tư tài chính.
Và sau đó là 1 chuỗi những quyết định sai lầm, rút kinh nghiệm, làm lại, lại sai, rút kinh nghiệm, làm lại, lại sai tiếp. Mọi sai lầm phải trả giá bằng tiền. Về sau là rất nhiều tiền. Nhiều đến nỗi những khoản nợ cứ tích lại dần. Từ vài triệu, lên vài chục, lên vài trăm,… trong 1 khoảng thời gian suốt 2-3 năm.
Gần như không 1 ai biết tôi dính vào mảng này. Những uy tín tôi xây dựng từ trước đến giờ đủ để nhiều người sẵn sàng cho tôi vay tiền, và đương nhiên, tôi nỗ lực trả đúng thời hạn tất cả các khoản vay. Bởi vì trước đó vẫn còn hy vọng là có thể kiếm lại được những gì đã mất. Nhưng,… sai càng thêm sai. Tôi ngày càng lún sâu hơn với chính những món nợ của mình.
Đỉnh điểm, tổng số nợ của tôi lên nhiều đến nỗi theo tính toán dù 2 năm liên tiếp sau đó tôi chỉ đi làm, không ăn gì không tiêu gì cũng không đủ trả hết nợ với đồng lương hiện có. Tôi bất lực, hết cách. Giấc mơ về đòn bẩy tan vỡ. Tôi chấp nhận mình đã thất bại trong cuộc chơi đầu tư tài chính, mà tôi đã tham gia theo cách không khác gì đánh bạc.
2. Nhận sai. Làm lại.
Nếu ai đó hỏi tôi đau đớn là gì? Tôi sẽ kể về khi phải chấp nhận thất bại, cả đêm không thể ngủ, nhìn vợ con đang ngủ yên bình, rồi lặng lẽ ra đấm liên tục vào tường. Nỗi đau thể xác cũng không đau bằng việc phải chấp nhận mình là 1 thằng đàn ông thất bại, tự mình đẩy tài chính gia đình vào hiểm nghèo.
Đau đớn là gì? Là trước đó tôi giấu vợ, tự làm mọi thứ 1 mình, tự chịu trách nhiệm 1 mình, không muốn vợ phải lo lắng, bởi vì tôi tin rằng mình vẫn có thể làm được. Nhưng đến khi đổ bể, khi buộc phải kể về những sai lầm của bản thân và món nợ mình đang gánh. Đó là sự nhục nhã của 1 thằng đàn ông. Nỗi đau ngày đó vẫn ám ảnh tôi ngay cả đến tận hiện tại.
Nhưng không còn cách nào khác cả. Tôi không thể vừa tập trung vào trả nợ, vừa tiếp tục giấu giếm về tình cảnh của mình. Tôi thừa nhận sai lầm, xin lỗi vì sự ích kỷ của bản thân, và sau đó là tìm mọi cách có thể để trả nợ.
Bắt đầu lại từ con số âm. Cố gắng kiếm từng đồng để trả nợ dần dần. Xin giãn. Xin chia nhỏ khoản nợ để trả dần. Xin khất nợ. Và sau đó là chuỗi những ngày khắc phục hậu quả mà bản thân đã gây ra.
Có thể nói là cả cuộc đời, chưa từng có thời điểm nào tôi gặp áp lực lớn như những ngày tháng đó, và cũng chưa khi nào tôi làm việc trâu bò hăng say như lúc ấy. Sau đó có những di chứng để lại, ví dụ như việc bị thoát vị đĩa đệm hay là tóc rụng dần và bạc nhiều thêm. Nhưng đối với tôi đó là những sự trả giá xứng đáng. Bởi vì tôi đã sai, tôi phải có trách nhiệm với cái sai của mình. Những người đã cho tôi vay, đã tin tưởng tôi, tôi phải có trách nhiệm với niềm tin mà họ đã dành cho mình.
3. Những bài học đau thương
Khi nỗ lực kiếm từng đồng từ mồ hôi nước mắt, cố gắng làm việc, từng chút từng chút để tạo ra kết quả, tôi mới nhận ra trước đó tôi đã dễ dàng để mất mọi thứ như thế nào.
Đã có thời điểm chỉ trong vài chục phút tôi để mất 80 triệu. Tôi để cảm xúc và lòng tham lấn lướt, cũng như để cảm xúc tác động hết kế hoạch đã lên từ đầu. Phạm sai lầm hết lần này đến lần khác nhưng vẫn mong có thể “gỡ” lại được. Và chỉ đến khi chấp nhận rằng bản thân không phù hợp, không có khả năng, kém cỏi, vô dụng. Phải đi kiếm tiền bằng cách khác. Lúc đó cuộc sống của tôi mới bắt đầu có lối thoát.
Tôi cũng có cho mình bài học về việc bản thân có thể tự huyễn hoặc chính mình 1 cách kinh khủng như thế nào. Tự vẽ cho mình 1 tương lai không phải đi làm, chỉ cần ngồi 1 chỗ bấm bấm là tự có tiền. Rồi sau đó mới nhận ra mình chỉ là con cừu non cho người ta vặt lông. Khi nhận ra thì lông đã trụi và trên cơ thể đầy sẹo.
Đã có thời điểm tôi nghĩ rằng mình giỏi, mình luôn đúng, và trải nghiệm vỡ nợ là 1 biến cố đã thay đổi cuộc đời tôi. Tôi nhận ra mình còn kém cỏi và thiếu hiểu biết về cuộc đời đến như thế nào. Tôi nhận ra rằng chính sự tự tin ảo đã đẩy tôi xuống đáy vực ra sao. Tự tôi gây ra sai lầm của chính mình chứ không ai bắt hết.
4. Và những điều may mắn
Vẫn còn may, là tôi biết chấp nhận thua cuộc. Khi thử đủ mọi cách, đủ loại kịch bản và chiến lược nhưng vẫn không tìm được đường thắng. Thậm chí có thời điểm tôi đã thi đỗ và được quản lý quỹ 100.000$, nhưng không phù hợp là không phù hợp. Thua là thua. Không nói nhiều. Khi tôi quyết định dừng lại, tôi chấp nhận mất mát, và phải đi con đường khác để phát triển.
Vẫn còn may, là tuy thua cuộc, nhưng tôi không bỏ cuộc. Tôi có thể thua cuộc chơi này, nhưng tôi sẽ cố gắng nỗ lực hơn ở cuộc chơi khác. Tôi đã thất bại trên hành trình muốn kiếm tiền nhanh và nghỉ hưu sớm, để rồi nhận về 1 khoản nợ lớn khủng khiếp, cũng như đẩy chính mình vào thảm cảnh. Vậy thì tôi sẽ nỗ lực trên 1 hành trình khác, sẽ là dành cả đời để kiếm tiền chậm, không nghỉ hưu, nỗ lực cống hiến đến hết đời. Làm ngược lại hoàn toàn những điều đã gây ra sai lầm để xem mọi chuyện sẽ đi đến đâu.
Vẫn còn may, là tuy đã có những khoảng thời gian bị đánh mất đi lý trí và bị cái tôi làm mờ mắt, nhưng tôi cũng tự nhận thức được rằng mình đang ở đâu, mình là ai, và mình tệ hại và kém cỏi đến mức nào. Vì biết mình đang ở đáy, nên tôi phải tìm cách học hỏi, phát triển và thoát thân, thay vì cố gắng chứng minh mình đúng rồi lại tiếp tục sa lầy. Tâm thế đó tôi vẫn giữ đến tận bây giờ. Luôn hạnh phúc và vui vẻ khi nhận ra mình còn kém, mình còn sai, và luôn sẵn sàng thay đổi để tốt hơn mỗi ngày.
Và vẫn còn may, dù không dễ dàng gì, nhưng vợ đã tha thứ cho tôi và cho tôi cơ hội để chứng minh rằng cuộc đời của mình sẽ không dừng lại tại đấy. Tôi chưa từng phải giấu diếm vợ bất cứ điều gì, và nếu ngày đó là cái kết, thì đó có thể sẽ là sự hối tiếc sẽ theo tôi cả đời.
5. Giá trị đồng tiền
Nếu ai đã biết tôi từ những thời điểm 10 năm trước, sẽ thấy nhiều lần tôi viết về việc tôi không cần tiền, và không hiểu giá trị đồng tiền.
Và thật kinh khủng khi tôi nhận ra cuộc sống sẽ tệ đến thế nào nếu không có tiền. Thảm hại hơn nữa, là việc không có tiền có thể làm mất đi niềm tin đến từ chính những người thân, người sẵn sàng cho mình nợ.
Đến bây giờ, tôi vẫn giữ cho mình lối sống đơn giản. Nếu tôi chỉ có 1 mình, thì sẽ nhịn ăn sáng, ăn trưa bánh mì pate chả 20K hoặc mì tôm tự nấu. Ăn tối mì tôm tự nấu hoặc bánh mì pate chả 20K. Những món đồ tôi mua nếu không phải đồ gia đình cần dùng, đồ cho vợ và cho con, thì đều là những món support cho công việc. Tôi gọi đó là đầu tư. Tôi có rất ít nhu cầu tiêu xài cho bản thân.
Nhưng chính vì đã ở trong cảnh không 1 xu dính túi. Đã từng phải nghĩ đến việc nếu bán chỗ sách mình có để trả nợ thì sẽ bán được bao nhiêu tiền. Và đã trải qua cái cảnh nếu không có tiền, thì niềm tin và uy tín xây dựng bao nhiêu năm qua có thể trôi đi sạch. Nên giờ đối với tôi đồng tiền đã có những giá trị của riêng nó.
Kiếm tiền rất khó, nên nếu có thể, hãy cố gắng kiếm tiền. Nếu có tiền, thì đôi khi bạn sẽ không bị ép phải làm những việc mình không muốn. Đối với tôi, đó là giá trị của đồng tiền.
Kiếm tiền rất khó, nên nếu bạn thấy có cách nào đó có thể kiếm tiền nhanh chóng với 1 số lượng lớn, hãy cẩn trọng về cái giá phải trả. Kiếm được nhanh bao nhiêu, thì lúc mất có thể mất nhanh hơn thế rất nhiều. Và nhất là nếu không đủ cẩn trọng và tỉnh táo, bạn sẽ không nhận ra mình đang thất bại và sai lầm.
Kiếm tiền rất khó, nên phải đổ tâm huyết và sức lực ra mà cày cuốc. Vì những đồng tiền bạn kiếm được, cũng từng là thứ mà người khác từng dùng tâm huyết và sức lực ra để mà đánh đổi. Nếu xuất phát điểm là 2 bàn tay trắng, hoặc thậm chí là con số âm, hãy chấp nhận việc mình phải làm nhiều, nhanh, và tốt gấp đôi gấp 3 người khác để được trao cho cơ hội và kiếm được tiền.
Kiếm tiền rất khó. Vì thế cho nên có được đồng tiền chân chính, thì đó cũng là sự ghi nhận của xã hội dành cho bạn. Rằng bạn đã thực sự mang lại giá trị cho ai đó.
Không nhất thiết phải tiêu xài tiền 1 cách hoang phí, nhưng nỗ lực để kiếm tiền thì không có gì sai trái hay xấu xa cả. Tiền bạc chính là sự thừa nhận của khách hàng dành cho những cống hiến của bạn.
6. Tương lai mờ mịt
1 trong những điều tôi lo sợ nhất khi ở trong hoàn cảnh vỡ nợ, đó chính là sợ mình sẽ ra đi sớm. Tôi sợ rằng mình chưa kịp trả xong đã phải dừng lại. Cho nên tôi càng cố gắng nỗ lực nhiều hơn, làm nhiều hơn để trả nợ càng sớm càng tốt.
Tôi có trách nhiệm với từng lời nói và việc làm của mình, chính vì thế cho nên tôi cần phải nỗ lực gấp 5 gấp 10 so với trước để sửa sai. Tôi đã làm tất cả ở thời điểm đó. Làm ngày làm đêm. Làm thêm bên ngoài. Tìm đủ mọi cách. Cố gắng từng giây mình có. Tôi chỉ sợ mình không còn hít thở được nữa thì hết cách. Còn thở là còn có thể gỡ.
Cũng phải cảm thấy may mắn vì tôi không biết từ bao giờ đã nuôi dưỡng được cho bản thân tinh thần không bỏ cuộc. Chỉ cần còn có thể làm được, thì tôi sẽ nỗ lực hết sức. Nên dù thời điểm đó mọi thứ xung quanh đen kịt, nhưng gỡ dần gỡ dần từng ngày, liên tục trong 2 năm, cuối cùng cũng có ngày tôi ngoi được từ vực lên mặt đất.
Từ đó đến nay, tôi vẫn gặp phải thất bại và sai lầm liên tục. Nhưng với tâm thế của 1 kẻ yếu, tôi luôn tự chất vấn bản thân, không có phép mình dấn thân quá sâu vào sai lầm. Nhanh chóng nhận sai, sửa sai, học hỏi từ thất bại, và làm tốt hơn vào ngày mai. Chính vì thế những mất mát dù có, nhưng lại được kéo lại bởi 1 vài lần tôi chọn cửa đúng và nỗ lực làm mọi thứ trở nên tốt hơn.
Nên dù cho tương lai vẫn mờ mịt, nhưng ít nhất gánh nặng về trách nhiệm của tôi đã không còn lớn như xưa. Giờ đây, tôi không còn 1 khoản nợ tiền nào với bất cứ ai, tôi chỉ còn món nợ ân tình với chính mình, với người thân, và cả với cuộc đời này. Nếu không nhờ quá nhiều những may mắn, có lẽ tôi sẽ không bao giờ có thể thoát khỏi thảm cảnh năm ấy.
7. Kết
Tôi viết bài này trong 1 tâm trạng sau khi đọc được rất nhiều những tin tức tiêu cực liên quan đến kinh doanh. Môi trường khó khăn, mọi thứ thay đổi, những yếu tố vĩ mô và vi mô tác động. Mọi thứ trở nên xám xịt.
Tôi chẳng có gì lạc quan, chỉ là tôi luôn cố gắng nhìn mọi thứ đúng bản chất của nó. Sẽ có những thời điểm những thứ chúng ta từng tin là đúng không còn đúng nữa. Có những lúc phải có doanh nghiệp ngàn người, kiếm trăm tỷ ngàn tỷ mới là đúng. Cũng có những lúc chỉ cần chưa phải chịu cảnh ngục tù, chưa phải vỡ nợ, còn tiền để sinh tồn sống sót nuôi bản thân và gia đình,… đã là quá tốt rồi.
Cuộc sống của mỗi người sẽ là những lựa chọn khác nhau, và chỉ chính chúng ta chịu trách nhiệm cho những quyết định của mình. Tôi đã có bài học cho riêng mình về sự huỷ hoại của việc có 1 cái tôi lớn. Tôi nhận ra tầm quan trọng của việc thích nghi với sự thay đổi, và tầm quan trọng của sự sinh tồn và sống sót.
Khi ở đáy vực, tôi luôn tự động viên bản thân rằng: “Việt ơi, mày còn sống là được. Cùng lắm thì mày sẽ trả nợ từng đồng tới hết đời. Chỉ cần mày cố lên, tiếp tục sống sót, nỗ lực, tìm mọi cách. Rồi dần dần mớ bòng bong này sẽ gỡ được thôi.”
Chẳng vui vẻ gì khi phải chấp nhận thất bại, nhưng tệ hơn cả sự thất bại, đó chính là việc bỏ cuộc và dừng lại, mặc kệ dòng đời xô đẩy. Tôi nghĩ, chịu trách nhiệm là 1 sự lựa chọn. Chúng ta vẫn luôn có quyền làm chủ cuộc sống của mình, dù đôi khi phải giãy giụa để sinh tồn.
Nhưng cứ sinh tồn và sống sót trong tâm thế của 1 người chủ.
Không bỏ cuộc.
